ECOL ailesindendir
Alterra Yazılım Teklif isteyin

Yazılım projesi için ihtiyaç dokümanı nasıl hazırlanır?

İhtiyaç dokümanının ne işe yaradığını, kimin yazması gerektiğini, hangi bölümlerden oluştuğunu ve yanlış anlaşılmayan ihtiyaç maddelerinin nasıl yazıldığını adım adım öğrenin.

· Okuma süresi: 5 dk · Alterra Yazılım

Bir yazılım projesinde en pahalı hatalar çoğu zaman kodda değil, işin başında yanlış anlaşılan ihtiyaçlarda ortaya çıkar. İşletme bir şey ister, yazılım ekibi başka bir şey anlar ve aradaki fark ancak ilk ekranlar teslim edildiğinde görülür. İhtiyaç dokümanı bu boşluğu kapatmak için yazılır. Yazılımın kimin için, hangi işi yapmak üzere ve hangi kurallarla geliştirileceğini işletmenin kendi diliyle anlatır. Bu yazıda ihtiyaç dokümanının ne işe yaradığını, kimin yazması gerektiğini, hangi bölümlerden oluştuğunu ve en sık yapılan hataları bulacaksınız. Dokümanı yazmak için teknik bilgiye ihtiyacınız yoktur.

İhtiyaç dokümanı ne işe yarar?

İhtiyaç dokümanı, yazılımın hangi sorunu çözeceğini ve işin ne zaman bitmiş sayılacağını yazılı hâle getirir. Bu doküman üç işe yarar. Birincisi, işletme içinde herkesin aynı şeyi istediğinden emin olunmasını sağlar. İkincisi, yazılım firmalarının aynı bilgiyle teklif hazırlamasını ve tekliflerin karşılaştırılabilmesini mümkün kılar. Üçüncüsü, teslim aşamasında yazılımın kabul edilip edilmeyeceğine bu dokümana bakılarak karar verilir.

İyi bir ihtiyaç dokümanı çözümü değil sorunu anlatır. "Bir onay ekranı istiyoruz" yerine "5.000 TL'yi aşan siparişler satış müdürü onaylamadan depoya iletilmemeli" yazmak, yazılım ekibine hem kuralı hem de kuralın nedenini verir. Ekip de bu kuralı karşılamanın en uygun yolunu önerebilir.

Dokümanı kim yazmalı?

İhtiyaç dokümanını işin sahibi olan birim yazar. Yazılım ekibi ya da bilgi işlem sorumlusu soru sorarak ve taslağı okuyarak yardım eder, ancak içeriği işi bilen kişiler belirler. Küçük bir çalışma grubu çoğu zaman yeterlidir. Bu grupta kararı verecek ve bütçeyi onaylayacak bir yönetici, işi her gün yapan bir ya da iki kullanıcı ve konu para, fatura ya da stok ise muhasebe veya finans biriminden bir kişi bulunmalıdır. Grubun içinden bir kişi dokümanın sorumlusu olarak seçilmelidir. Değişiklikleri bu kişi işler ve son kararın kimde olduğu böylece baştan bilinir.

İyi bir ihtiyaç dokümanında hangi bölümler bulunur?

Dokümanın uzunluğu projenin büyüklüğüne göre değişir, ancak bölümler çoğu projede aynıdır. Aşağıdaki sıra, dokümanı okuyan herkesin aradığını kolayca bulmasını sağlar.

  1. Amaç ve bugünkü durum bölümü, yazılımın hangi sorunu çözeceğini ve işin bugün nasıl yürüdüğünü anlatır. Kullanılan Excel dosyaları, formlar ve rapor örnekleri bu bölüme eklenir.
  2. Kullanıcılar ve roller bölümü, yazılımı kimlerin kullanacağını ve her rolün neyi görüp neyi değiştirebileceğini listeler.
  3. İş akışları bölümü, her süreci adım adım yazar. Örneğin bayi sipariş verir, satış müdürü siparişi onaylar ve onaylanan sipariş ERP'ye aktarılır.
  4. Kurallar ve hesaplamalar bölümü, fiyat, iskonto, onay sınırı ve stok gibi kuralları örnek rakamlarla açıklar.
  5. Ekranlar ve raporlar bölümü, ihtiyaç duyulan listeleri, formları ve raporları sayar. Elle çizilmiş bir ekran taslağı bile uzun bir paragraftan daha anlaşılırdır.
  6. Veriler ve diğer sistemler bölümü, hangi verinin nereden geleceğini, mevcut kayıtların nasıl taşınacağını ve yazılımın ERP, e-ticaret sitesi ya da banka gibi hangi sistemlerle veri alışverişi yapacağını belirtir.
  7. Kısıtlar bölümü, takvimi, bütçe aralığını, kullanılacak cihazları, internetin olmadığı çalışma ortamlarını ve kişisel verilerle ilgili yükümlülükleri yazar.
  8. Kapsam dışı bölümü, bu aşamada bilerek yapılmayacak işleri açıkça listeler.
  9. Kabul ölçütleri bölümü, yazılımın hangi senaryoları doğru sonuçla tamamladığında teslim alınacağını tanımlar.

İhtiyaç maddeleri nasıl yazılırsa yanlış anlaşılmaz?

Her ihtiyaç maddesini kimin, neyi, hangi sonuçla yapacağını anlatan tek bir cümle olarak yazın. "Satış müdürü, onay bekleyen siparişleri bayiye göre süzebilmelidir" cümlesi kullanıcıyı, işi ve sonucu birlikte verir. Belirsiz kelimeler ise herkesin farklı anladığı beklentiler doğurur. Aşağıdaki tablo sık görülen belirsiz ifadeleri ölçülebilir karşılıklarıyla yan yana koyar.

Belirsiz ifadeÖlçülebilir ifade
Sistem hızlı olmalıSipariş listesi en yoğun saatte de üç saniye içinde açılmalı
Raporlar esnek olmalıSatış raporu tarih aralığına, bayiye ve ürün grubuna göre süzülebilmeli
Kullanımı kolay olmalıYeni bir plasiyer yarım günlük eğitimden sonra ilk siparişini tek başına girebilmeli
Güvenli olmalıHer bayi yalnız kendi siparişlerini ve kendi bakiyesini görebilmeli

Her maddeye bir öncelik verin. Olmazsa olmaz, olsa iyi olur ve sonraki aşama gibi üç düzey, bütçe ya da takvim daraldığında neyin ertelenebileceğini baştan gösterir. Rakam içeren kurallarda mutlaka bir örnek hesap yazın. Örnek hesap, aynı cümlenin iki farklı biçimde yorumlanmasını önler.

Örnek bir ihtiyaç maddesi nasıl görünür?

Aşağıdaki tablo, bir toptan satış firmasının sipariş onayıyla ilgili tek bir ihtiyaç maddesini bütün parçalarıyla gösterir. Her madde için aynı yapıyı kullanmak, dokümanın okunmasını ve sınanmasını kolaylaştırır.

Parçaİçerik
MaddeTutarı onay sınırını aşan siparişler satış müdürünün onayına düşmelidir.
KullanıcılarPlasiyer siparişi girer, satış müdürü siparişi onaylar ya da düzeltilmesi için geri gönderir.
KuralOnay sınırı bayi grubuna göre tanımlanır ve yalnız yönetici tarafından değiştirilebilir.
Örnek hesapOnay sınırı 5.000 TL olan bir bayinin 6.200 TL'lik siparişi onay bekler, 4.800 TL'lik siparişi doğrudan depoya iletilir.
Kabul ölçütüBu iki sipariş deneme ortamında girildiğinde biri onay listesinde, diğeri depo listesinde görünür.
ÖncelikOlmazsa olmaz

Doküman ne kadar ayrıntılı olmalı?

Amaç kalın bir dosya değil, okunup anlaşılan bir dokümandır. Yüzlerce sayfalık bir şartname çoğu zaman sonuna kadar okunmaz ve birbiriyle çelişen maddeler içerir. Orta ölçekli bir iş uygulaması için birkaç sayfalık, örneklerle desteklenmiş bir doküman genellikle yeterlidir. Ayrıntıya en çok para, stok ve onay gibi hatanın pahalıya mal olduğu kurallarda ihtiyaç vardır.

İhtiyaç dokümanı proje boyunca güncellenir. Her değişikliği tarihi, gerekçesi ve kararı veren kişiyle birlikte dokümanın sonuna ekleyin. Böylece aylar sonra bir kuralın neden öyle olduğu sorulduğunda cevap kayıtta bulunur.

En sık yapılan hatalar nelerdir?

  • Doküman ihtiyacı değil çözümü anlatır ve yazılım ekibinin daha iyi bir yol önermesine alan bırakmaz.
  • İade, iptal, kısmi teslim ve hatalı giriş gibi istisnalar unutulur. Bu durumlar çoğu zaman ana akıştan daha fazla iş çıkarır.
  • Mevcut verinin yeni yazılıma nasıl taşınacağı yazılmaz.
  • Raporlar sona bırakılır. Oysa raporlar, hangi verinin baştan toplanması gerektiğini belirler.
  • Kararı kimin vereceği belirsiz kalır ve her toplantıda aynı konu yeniden açılır.
  • Kabul ölçütleri yazılmaz ve teslim aşaması bir görüş ayrılığına dönüşür.

Nereden başlamalı?

İlk taslak için kısa bir çalışma yeterlidir. Bugünkü süreci adım adım yazın, sizi en çok zorlayan üç noktayı belirleyin ve kullandığınız formları, dosyaları ve rapor örneklerini bir klasörde toplayın. Taslak hazır olduğunda, işi her gün yapan bir kullanıcıya okutun ve eksik kalan adımları ekleyin.

Dokümanınızı birden fazla firmadan teklif alırken herkese aynı biçimde gönderin. Gelen teklifleri nasıl değerlendireceğinizi yazılım tekliflerini karşılaştırma rehberinde bulabilirsiniz.

Alterra Yazılım'a projenizi anlatırken dokümanın tamamlanmış olması gerekmez. İletişim formuna ihtiyacınızı kısaca yazmanız ilk görüşme için yeterlidir. Kapsam ve yöntem sonraki görüşmelerde birlikte netleştirilir. Alterra Yazılım'ın geliştirdiği yazılım türlerini hizmetler sayfasında görebilirsiniz.

Bütün yazılar