Kişisel verileri koruyan yazılım KVKK'ya göre nasıl geliştirilir?
KVKK'nın genel ilkelerinin yazılımda neye karşılık geldiğini, tasarım ve geliştirme sırasında alınacak önlemleri, ilgili kişi başvurularını ve veri ihlali bildirimini öğrenin.
İşletmelerin kullandığı hemen her yazılım kişisel veri işler. Müşteri adları, telefon numaraları, teslimat adresleri, çalışan bilgileri ve kullanıcı hesapları bu verilerin başında gelir. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK), bu verileri işleyen işletmelere uyulması gereken ilkeler ve yükümlülükler getirir. Bu yükümlülüklerin önemli bir kısmı yazılımın nasıl tasarlandığıyla doğrudan ilgilidir. Bu yazıda Kanunun temel ilkelerinin yazılımda neye karşılık geldiğini, tasarım ve geliştirme sırasında alınacak önlemleri ve veri ihlali durumunda yazılımın neyi kolaylaştırması gerektiğini bulacaksınız. Yazı genel bilgi verir. Kendi durumunuz için Kanunun ve Kurul kararlarının güncel metnini resmî kaynaklardan kontrol edin.
KVKK yazılım geliştirmeyi neden ilgilendirir?
Kanun, kişisel veriyi kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgi olarak tanımlar. Verinin işleme amaçlarını ve araçlarını belirleyen işletme veri sorumlusudur. İşletmenin verdiği yetkiye dayanarak onun adına veri işleyen yazılım, barındırma ya da destek firması ise veri işleyendir.
Kanunun 12. maddesi veri sorumlusunu, kişisel verilerin hukuka aykırı olarak işlenmesini ve verilere hukuka aykırı olarak erişilmesini önlemek ve verilerin muhafazasını sağlamak için gerekli teknik ve idari tedbirleri almakla yükümlü tutar. Veriler veri sorumlusu adına başka biri tarafından işleniyorsa, bu tedbirlerin alınmasından iki taraf birlikte sorumludur. Bu yüzden yazılımın tasarımında verilen kararlar, işletmenin Kanuna uyumunu doğrudan etkiler. Kanunun güncel metnine mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşabilirsiniz.
Kanunun genel ilkeleri yazılımda neye karşılık gelir?
Kanunun 4. maddesi, kişisel verilerin işlenmesinde uyulması gereken beş ilke sayar. Aşağıdaki tablo bu ilkelerin yazılımdaki karşılıklarını örneklerle gösterir.
| İlke | Yazılımdaki karşılığı |
|---|---|
| Hukuka ve dürüstlük kurallarına uygun olma | Kullanıcıya hangi verinin neden toplandığı açıkça gösterilir ve kullanıcının bilmediği veri toplanmaz. |
| Doğru ve gerektiğinde güncel olma | Veri girişte doğrulanır ve hatalı kayıt düzeltilebilir. |
| Belirli, açık ve meşru amaçlar için işlenme | Her veri alanının hangi amaçla tutulduğu tasarım belgesinde yazılıdır. |
| İşlendikleri amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olma | Formlarda amaca hizmet etmeyen alan bulunmaz. |
| Mevzuatta öngörülen ya da amaç için gerekli süre kadar muhafaza edilme | Saklama süresi dolan kayıtlar silinir ya da anonim hâle getirilir. |
Tasarım aşamasında hangi kararlar verilmeli?
- Kişisel veri envanteri çıkarın. Hangi verinin, hangi amaçla ve nereden toplandığını, kimlerin eriştiğini, kimlere aktarıldığını ve ne kadar saklandığını listeleyin. Kişisel Verileri Koruma Kurumu bu çalışma için bir envanter hazırlama rehberi de yayımlamıştır.
- Toplanan veriyi amaçla sınırlayın. Teslimat için adres gerekir, ancak her müşteriden T.C. kimlik numarası istemek çoğu iş için gerekli değildir.
- Özel nitelikli kişisel verileri ayrı ele alın. Sağlık ve biyometrik veriler gibi kategoriler için Kurul, alınması gereken yeterli önlemleri ayrı bir kararla belirlemiştir.
- Aydınlatma metnini verinin toplandığı yere koyun. Kanunun 10. maddesi, veri sorumlusunun kimliğinin, verilerin hangi amaçla işleneceğinin, kimlere ve hangi amaçla aktarılabileceğinin, toplama yönteminin ve hukuki sebebinin ve ilgili kişinin haklarının bildirilmesini şart koşar.
- Açık rızayı yalnız gerektiği yerde ve ayrı olarak isteyin. Kanun açık rızayı belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirilmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan rıza olarak tanımlar. Bu yüzden rıza kutusu başka bir onayın içine gizlenmemelidir.
- Verinin nerede barındırılacağına karar verin. Yurt dışındaki bir sunucu ya da bulut hizmeti kullanılacaksa, 2024'te değişen 9. maddedeki yurt dışına aktarım şartlarını kontrol edin.
Geliştirme sırasında hangi teknik önlemler alınır?
Kurumun yayımladığı Kişisel Veri Güvenliği Rehberi (Teknik ve İdari Tedbirler), alınabilecek önlemleri ayrıntılı olarak anlatır. Yazılım geliştirme açısından en temel önlemler aşağıda sıralanmıştır.
- Her kullanıcı rolüne yalnız işi için gereken kayıtları ve alanları açın.
- Verileri iletim sırasında şifreli bağlantıyla taşıyın ve parolaları geri çözülemeyen bir biçimde saklayın.
- Kişisel verilere kimin, ne zaman eriştiğini ve neyi değiştirdiğini kaydedin. Erişim kayıtları da kişisel veri içerdiği için bu kayıtları da yetkisiz erişime karşı koruyun.
- Ekranlarda ve dışa aktarılan raporlarda işe gerekmeyen alanları maskeleyin.
- Test ve geliştirme ortamlarında gerçek kişisel veri kullanmayın ya da veriyi anonim hâle getirerek kullanın.
- Yedekleri canlı veriyle aynı özenle koruyun ve yedeklere erişimi sınırlandırın.
- Yazılımı yayına almadan önce ve belirli aralıklarla güvenlik açısından sınayın.
İlgili kişinin hakları yazılımda nasıl karşılanır?
Kanunun 11. maddesi, verisi işlenen kişiye verisinin işlenip işlenmediğini öğrenme, eksik veya yanlış verinin düzeltilmesini isteme ve verinin silinmesini isteme gibi haklar tanır. Kanunun 13. maddesine göre veri sorumlusu bu başvuruları talebin niteliğine göre en kısa sürede ve en geç otuz gün içinde sonuçlandırır. Bu süreye uyabilmek için yazılım aşağıdaki işleri kolaylaştırmalıdır.
- Bir kişiye ait bütün kayıtların tek bir aramayla bulunması
- Bu kayıtların okunabilir bir biçimde dışarı alınması
- Hatalı bilgilerin düzeltilmesi ve düzeltmenin kaydedilmesi
- Saklama yükümlülüğü bulunmayan verilerin silinmesi ya da anonim hâle getirilmesi
Silme taleplerinde dikkat edilecek nokta, başka kanunların saklanmasını zorunlu kıldığı kayıtlardır. Örneğin fatura ve muhasebe kayıtları için ticaret ve vergi mevzuatındaki saklama süreleri ayrıca değerlendirilmelidir. Yazılım, henüz silinemeyen bir kaydı en azından ilgisiz kullanıcıların erişimine kapatabilmelidir.
Silme, yok etme ve anonim hâle getirme işlemlerinin usulü, 28.10.2017 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Kişisel Verilerin Silinmesi, Yok Edilmesi veya Anonim Hale Getirilmesi Hakkında Yönetmelik ile düzenlenmiştir. Yönetmelik bu işlemlerin tamamının kayıt altına alınmasını ve kayıtların, diğer yasal yükümlülükler saklı kalmak üzere en az üç yıl saklanmasını ister. Bu yüzden yazılım, silme işlemini kimin, ne zaman ve hangi gerekçeyle yaptığını da kaydetmelidir.
Veri ihlali olursa yazılım neyi kolaylaştırmalı?
Kanunun 12. maddesine göre işlenen kişisel veriler kanuni olmayan yollarla başkaları tarafından elde edilirse, veri sorumlusu bu durumu en kısa sürede ilgilisine ve Kurula bildirir. Kurul, 24.01.2019 tarihli ve 2019/10 sayılı kararında bu süreyi, ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren en geç 72 saat olarak yorumlamıştır. Bu kadar kısa bir sürede doğru bildirim yapabilmek için yazılımın hangi kayıtların, hangi kişilerin ve hangi zaman aralığının etkilendiğini gösterebilmesi gerekir. Erişim kayıtları, olağan dışı erişimlerde gönderilen uyarılar ve etkilenen kişilere ulaşmayı sağlayan güncel iletişim bilgileri bu yüzden önemlidir. Karara kvkk.gov.tr üzerinden ulaşabilirsiniz.
Bu ilkeler uygulamada nasıl görünür?
İlkeler çoğu zaman küçük tasarım kararlarında somutlaşır. Alterra Yazılım'ın iletişim formu, ad, e-posta ve mesajın yalnız talebe yanıt vermek için kullanıldığını ve üçüncü kişilerle paylaşılmadığını formun hemen altında yazar. Yedek+ veritabanı yedeklerini işletmenin kendi seçtiği depolama alanına alır ve veriler geliştiriciye gelmez. Alterra Yazılım'ın geliştirdiği web uygulamaları ise çok kullanıcılı, rol ve yetki tanımlı olarak kurulur.
Nereden başlamalı?
- Yazılımlarınızdaki kişisel veri alanlarının listesini çıkarın.
- Amaca hizmet etmeyen alanları formlardan kaldırın.
- Kullanıcı rollerini ve yetkileri gözden geçirin.
- Erişim kayıtlarının ve yedeklerin nerede, nasıl tutulduğunu kontrol edin.
- Aydınlatma metinlerinizi ve rıza ekranlarınızı Kanunun 10. maddesiyle karşılaştırın.
Kurul kararlarını ve rehberleri Kişisel Verileri Koruma Kurumunun sitesinden düzenli olarak takip edin. Yeni bir yazılım projesinde bu önlemleri baştan planlamak için iletişim formundan ihtiyacınızı yazabilirsiniz.