API nedir ve şirketler sistemlerini neden API ile bağlar?
API'nin ne olduğunu sade bir dille, bir API isteğinin nasıl işlediğini, şirketlerin sistemlerini neden API ile bağladığını ve bağlantı kurmadan önce sorulacak soruları öğrenin.
Bir işletmede sipariş e-ticaret sitesinden gelir, stok ERP'de tutulur, kargo bilgisi kargo firmasının sisteminde, ödeme bilgisi ise bankada oluşur. Bu sistemlerin birbiriyle veri alışverişi yapması gerekir. Teknik ekipler bu alışverişi anlatırken en sık API kelimesini kullanır. Bu yazı API'nin ne olduğunu teknik terimlere boğmadan anlatır. Bir API isteğinin nasıl işlediğini, şirketlerin sistemlerini neden API ile bağladığını, bir API bağlantısından önce hangi soruların sorulması gerektiğini ve güvenlik için temel kuralları bulacaksınız.
API ne demektir?
API, bir yazılımın başka bir yazılıma hangi bilgiyi hangi kurallarla verebileceğini ve hangi bilgiyi kabul edeceğini tanımlayan bağlantı noktasıdır. Kelime, İngilizce Application Programming Interface ifadesinin kısaltmasıdır ve Türkçede uygulama programlama arayüzü olarak karşılanır.
API'yi bir bankanın gişesine benzetebilirsiniz. Müşteri kasaya girip parayı kendisi almaz. Gişeye gider, kimliğini gösterir, ne istediğini belirli bir biçimde söyler ve istek kurallara uygunsa işlem yapılır. API de diğer sistemlerin veritabanına doğrudan girmesine izin vermez. Yalnız tanımlı istekleri kabul eder, isteği yapanın yetkisini denetler ve cevabı belirli bir biçimde verir.
Bir API isteği nasıl işler?
Bir API bağlantısında bir sistem istekte bulunur, diğer sistem cevap verir. İşletmelerde en yaygın kullanılan API türü, web adresleri üzerinden çalışan REST API'lerdir. Bir e-ticaret sitesinin kargo firmasından bir gönderinin durumunu sorduğunu düşünelim. Bu istek dört adımda tamamlanır.
- E-ticaret sitesi, kargo firmasının API adresine gönderi numarasını içeren bir istek gönderir. İstekle birlikte kendisine verilmiş erişim anahtarını da iletir.
- Kargo firmasının sistemi anahtarı denetler ve isteği yapanın bu bilgiyi görmeye yetkili olup olmadığına bakar.
- Yetki uygunsa sistem gönderinin durumunu bulur ve cevabı belirli bir biçimde döndürür.
- E-ticaret sitesi cevabı okur ve müşterinin ekranında gönderinin durumunu günceller.
Cevap çoğu zaman alan adlarından ve değerlerden oluşan, JSON adı verilen düz bir metin biçimindedir. Aşağıdaki örnek böyle bir cevabın nasıl göründüğünü gösterir.
{
"gonderiNo": "KRG-20481",
"durum": "Dağıtımda",
"tahminiTeslim": "2026-11-18"
} Bir şey ters gittiğinde de API bir cevap verir. Gönderi bulunamadığında ya da anahtar geçersiz olduğunda hatanın nedenini belirten bir kod döner. İyi kurulmuş bir bağlantı bu kodları okur ve hatayı kaybetmeden kaydeder.
Şirketler sistemlerini neden API ile bağlar?
İki sistem arasında veri taşımanın tek yolu API değildir. Veri elle girilebilir ya da bir dosya olarak dışarı alınıp diğer sisteme yüklenebilir. Aşağıdaki tablo üç yolu karşılaştırır.
| Yol | Hız | Hata riski | Uygun olduğu durum |
|---|---|---|---|
| Elle giriş | Yavaş ve kişiye bağlı | Yazım ve atlama hataları sık görülür | Seyrek ve az sayıda kayıt |
| Dosya aktarımı | Belirli aralıklarla | Dosya biçimi değiştiğinde artar | Toplu ve dönemsel aktarımlar |
| API bağlantısı | Anında ya da sık aralıklarla | Kurallarla denetlenir | Sürekli ve çok sayıda kayıt |
API bağlantısının asıl kazancı hız kadar denetimdir. Her sistem kendi verisinin sahibi olarak kalır ve diğer sistemler yalnız izin verilen bilgiye ulaşır. Her istek kayıt altına alınabildiği için bir sorun çıktığında hangi verinin ne zaman gönderildiği izlenebilir. İşletme büyüdüğünde aynı bağlantı, daha fazla kaydı ek insan emeği gerektirmeden taşır.
API ile doğrudan veritabanı bağlantısı arasındaki fark nedir?
Bazı entegrasyonlar API kullanmak yerine karşı sistemin veritabanına doğrudan yazar. Bu yol ilk bakışta hızlı görünür, ancak önemli riskler taşır. ERP gibi sistemler bir belgeyi kaydederken stok, cari bakiye ve belge numarası gibi birçok kuralı birlikte işletir. Veritabanına doğrudan yazılan kayıt bu kuralların dışında kalır ve tutarsız sonuçlar doğurabilir. Karşı sistemin yeni bir sürümünde tablo yapısı değişirse, doğrudan kurulan bağlantı kimseye haber vermeden bozulabilir.
API ise karşı sistemin kendi kurallarından geçen tanımlı bir kapıdır. Bu nedenle sistem bir API sunuyorsa, yazma işlemlerinde API tercih edilmelidir. Yalnız okuma amaçlı ve yetkisi sınırlandırılmış bağlantılar ise raporlama gibi işlerde daha düşük risk taşır. Örneğin Rapor+ ERP'ye yalnız okuma amacıyla bağlanır ve kayıtları değiştirmez.
Sistemler değişikliği birbirine nasıl haber verir?
Bir API bağlantısı iki biçimde çalışabilir. Birinci biçimde bir sistem, diğerine belirli aralıklarla yeni bir kayıt olup olmadığını sorar. Bu yöntemin kurulması kolaydır, ancak sorma aralığı kısaldıkça iki sisteme binen yük de artar. İkinci biçimde karşı sistem, örneğin yeni bir sipariş oluştuğunda bunu kendisi haber verir. Olay bildirimi (webhook) adı verilen bu yöntem veriyi daha çabuk taşır. Buna karşılık bildirimi alan tarafın her zaman erişilebilir olmasını ve kaçırılan bildirimleri sonradan tamamlayabilmesini gerektirir. Pek çok entegrasyon iki yöntemi birlikte kullanır.
Hangi işler API ile bağlanır?
Ticari bir işletmede API bağlantıları en çok aşağıdaki işlerde kullanılır.
- E-ticaret sitesine ve pazar yerlerine gelen siparişlerin ERP'ye aktarılması
- Kargo firmalarından gönderi ve takip bilgilerinin alınması
- Bankalardan hesap hareketlerinin alınması ve ödeme altyapısı üzerinden tahsilat yapılması
- e-Fatura gibi elektronik belgelerin entegratör hizmetleri üzerinden gönderilmesi
- Bayi portalı ya da saha satış uygulaması ile ERP arasında stok, fiyat ve sipariş alışverişi
API bağlantısından önce hangi sorular sorulmalı?
- Karşı sistemin bir API'si var mı ve kullanım belgesi erişilebilir durumda mı?
- Hangi veri, hangi yönde ve hangi sıklıkla taşınacak?
- Erişim nasıl sağlanıyor ve anahtarları kim yönetecek?
- Karşı sistem belirli bir sürede kabul ettiği istek sayısını sınırlıyor mu?
- Karşı sistem kapalıyken gönderilemeyen kayıtlar nerede bekleyecek ve ne zaman yeniden denenecek?
- Hatalı kayıtlar kime ve nasıl bildirilecek?
- Karşı taraf API'sini değiştirdiğinde size kim haber verecek?
Bu soruların cevapları, bağlantının yalnız kurulduğu gün değil sonraki yıllarda da güvenilir çalışmasını belirler. ERP tarafındaki adımları ERP entegrasyonu nasıl yapılır yazısında ayrıntılı olarak bulabilirsiniz.
API güvenliği için hangi temel kurallar uygulanmalı?
- Her bağlantıya yalnız ihtiyaç duyduğu yetkiyi verin. Stok bilgisi okuyan bir bağlantının fiyat değiştirme yetkisi olmamalıdır.
- Erişim anahtarlarını e-postayla dolaştırmayın ve programın koduna yazmayın. Anahtarları güvenli bir yerde saklayın ve belirli aralıklarla yenileyin.
- Bağlantıların yalnız şifreli kanal (HTTPS) üzerinden çalıştığından emin olun.
- İstekleri ve hataları kayıt altına alın, olağan dışı yoğunlukları izleyin.
- Kişisel verileri yalnız gerektiği ölçüde aktarın. Bu konudaki ilkeleri kişisel verileri koruyan yazılım rehberinde bulabilirsiniz.
Bağlantı kurmaya nereden başlamalı?
Bugün elle taşınan verilerin listesini çıkarın. Hangi bilginin hangi sistemden alınıp hangisine yazıldığını, bu işin haftada ne kadar zaman aldığını ve en sık hangi hataların yapıldığını not edin. Bu liste, hangi bağlantının önce kurulması gerektiğini gösterir.
Alterra Yazılım, REST API entegrasyonu ile bir sistemdeki veriyi diğerine aktarır ve e-ticaret, kargo, ödeme ve bankacılık servislerini işletmenin akışına bağlar. Kaynak sistemden gelen veri doğrulanır, ERP alanlarıyla eşlenir ve hatalı kayıtlar ayrıca raporlanır. Bağlamak istediğiniz sistemleri iletişim formundan yazabilirsiniz.